nog tot en met zondag 25 oktober 2026.
Zaaloverzicht
Een mooie, kleine tentoonstelling, gewijd aan ‘Reclining Figures’, is ingericht in museum Beelden aan Zee. Reclining is de term die Henry Moore gebruikte voor zijn beroemde serie liggende figuren uit meerdere delen. Reclining betekent feitelijk : achterover leunend of ook wel zich oprichtend. Conservator Dick van Broekhuizen schrijft:
“De liggende figuur kenmerkt zich door een bepaalde beeldtaal, die specifiek is. De figuur is niet gepositioneerd zoals men in bed ligt te slapen, of in de doodskist ligt opgebaard. De figuur is juist levend, in rust. Het bovenlichaam is licht opgericht.”
Dat is juist. Het probleem met liggende figuren in de beeldhouwkunst is dat zij, wanneer zij zich niet oprichten of in beweging zijn, voor ons gevoel dood zijn. De beste voorbeelden, die ook het meest invloed hebben op ons waarnemen, zijn de kruisafnames in de geschiedenis van de beeldende kunst. Ik schreef en sprak daarover in mijn videoblog Berlinde de Bruyckere – Kreupelhout[1].
Een mooi voorbeeld van een liggende levende in deze tentoonstelling is het kleine beeldje van Charlotte van Pallandt:
Charlotte van Pallandt (1898-1997)
Liggende figuur leunend op linkerarm, 1941
Terracotta, Collectie museum Beelden aan Zee
Het beeld is schatplichtig aan ontwikkelingen rond het liggende naakt in Parijs, aan het eind van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw. De houding is actief, de vrouw richt zich op en kijkt geïnteresseerd naar de verte, en is zich ogenschijnlijk niet bewust van haar naaktheid. Het is het oudste beeldje in deze tentoonstelling en dus voor ons vertrekpunt om de ontwikkeling naar de 21e eeuw te volgen, van de Reclining Figures.
Jablonowski
Helemaal aan de andere kant van de zaal, op de foto rood omcirkeld, staat op een immense sokkel een beeld van David Jablonowski.[2] Over David Jablonowski schreef ik eerder op mijn weblog in 2014’. Later zag ik nog werk van hem op Artzuid en zijn eigentijdse werk blijft me altijd boeien.
David Jablonowski (1982) Lying Figure on Pedestal, 2009
Hout, gips, pigment, koper, keramiek
Kunstcollectie Amsterdam UMC
Jablonowski vergeleken met Van Pallandt
Deze liggende figuur van Jablonowski onttrekt zich aan het oude schema. Wanneer je dichtbij komt om het beeld goed te bestuderen, kijk je naar doorzichtige plastic zakken, waarin zuiver wit gips gestold is, maar zo dun vloeibaar, dat het lijkt of het materiaal nog nat is: een figuur in ‘wetlook’. De volumes staan op een roodkoperen plaat die ze op elkaar betrekt en de figuren een schijn van kostbaarheid verleent. Ga je weer naar enige afstand terug , dan zie je niet een ‘liggend figuur’ maar een groep van drie figuren. De dichtstbijzijnde, voorste, achterover leunend, dan een tweede, plat liggende, en daarachter rechts, een derde, een dierlijk figuur die naar de eerste twee kijkt.
Gewaar worden
De groep vindt een beeldrijm in twee liggende lichamen door Karin Arink, op een lage sokkel naast hen.
Karin Arink (1967) Zusjes 199
Klei, Collectie Beelden aan Zee
De zusjes richten zich niet op. Toch is hun foetushouding actief en doet hun ruggelings van elkaar af liggen, wel degelijk vermoeden dat zij zich bewust zijn van hun wederzijdse aanwezigheid. Er heerst een spanning tussen hen die ons aanspreekt op ons gevoel, niet op een zuiver technische beschrijving van het beeld. Misschien komen zij uit dezelfde mal maar dat lijkt niet interessant. Het is een stille pas de deux vol uitdrukkingskracht over manieren van samen zijn.
Eigentijds
Urs Fischer (Ch 1973) 6, 2014
Brons en olieverf, The EKARD collection
Hans Op de Beeck (BE 1969) Aline (2)
Gepigmenteerd gips, coated polyester, hout;
Collectie museum Beelden aan Zee, particuliere schenking.
De twee jongste beelden in de tentoonstelling, 6 uit 2014 van Urs Fischer (CH 1973) en Aline (2) uit 2016 van Hans op de Beeck (BE 1969) geven elk op geheel eigen wijze een draai aan de traditie. Urs Fischer ‘deconstrueert’ het lichaam van klei en verwijst daarmee naar De stoffelijkheid van het lichaam, en de mogelijkheid om het landschappelijk te lezen, zoals Henry Moore ons zo graag meedeelde. Hans op de Beeck brengt de liggende in jeans naar een eigentijds zwembad, om net te doen alsof hij zich van geen kunstzinnige traditie bewust is, dan wel die niet wil kennen. Zijn liggende geeft zich over aan een lui zonnen, alsof ze net uit een foto van Instagram gestapt is. Behalve dan dat zij helemaal overdekt is met een grijs pigment, zoals we dat van bijna al het werk van Op de Beeck kennen.
Ga vooral kijken!
Dit is niet alles. Het museum telt elf sculpturen rond het thema Reclining. Er gebeurt in elk beeld meer dan alleen lui achterover hangen. De plaatsing in elkaars nabijheid toont aan dat het thema veel breder is. Je moet even de tijd nemen om bij elke sculptuur gewaar te worden wat er precies gebeurt, in het beeld en in jou als toeschouwer. Gewaar worden en gebeuren zijn kernbegrippen om mee te nemen naar de tentoonstelling en tot betekenis te laten komen in deze verstilde ruimte.
Beelden aan Zee, nog tot en met zondag 25 oktober 2026.
[1] https://www.mandarte.nl/videos/497-berlinde-de-bruyckere-kreupelhout?highlight=WyJiZXJsaW5kZSJd
[2] Over David Jablonowski schreef ik eerder op mijn weblog in 2014:
Abonneren
Rapporteer
Mijn reacties