Durf te weten! Dat zegt Kant.

Uitnodiging om mee te doen

Het is zover. Na al die jaren dat ik heb vermeden zelf een tekst van Immanuel Kant te lezen, kan ik er nu niet meer omheen. Ik barst van de nieuwsgierigheid. Zoveel schrijvers hebben hun zegje gedaan, van zoveel auteurs heb ik gelezen wat zij denken dat Kant heeft gezegd, dat ik de grootmeester nu eens echt zelf aan het woord wil laten. Het boek dat ik om te beginnen ga lezen heet in het Nederlands: KRITIEK VAN DE ZUIVERE REDE.

(Afbeelding: Kant, Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?)

 Gelukkig kan ik al een beetje zwemmen, maar het water lijkt me erg diep en de overzijde is erg ver weg. Het is dus beter volgbootjes te organiseren, extra roeiers te vragen, hier en daar een verse kapitein in te zetten en reddingswerkers in te seinen dat dit hachelijke avontuur is begonnen.


Bent u een van hen?

Leest u met me mee wat de grote filosoof zelf te berde brengt over het schone, het verhevene, de rede, het verstand en de logica? Staat u net als ik open voor een zoektocht door een oerwoud van begrippen als gewaarwording, waarneming, aanschouwing, verschijning en a priori oordelen? Bent u niet bang voor ‘saaie’ kost en onbegrijpelijke ideeën? Heeft u zich, net als ik, tijdens en na uw universitaire studie afgevraagd, of u Kant niet zelf had moeten lezen, voordat u zich oriënteerde in alle secundaire literatuur over de Drie Kritieken? Wilt u nu ook eindelijk wel eens grondig lezen: geen samenvattingen maar de alinea’s zelf? Bent u ook nieuwsgierig of Kant van betekenis kan zijn voor uw eigen vakgebied? Dan nodig ik u van harte uit om uw lezen met mij te delen. Samen lezen vanuit verschillende gezichtspunten, kritisch zijn en elkaars mening respecteren zijn van belang!


Hoe gaan we het doen?

Hebe Hermitage Adam webIk stel het volgende plan op omdat ik toch ergens moet beginnen. Mijn waarneming van een kunstwerk begint over het algemeen met het zien van een detail, om vervolgens op te gaan naar de totale vorm. Ook als ik Kant lees begint hij met de details: eerst schrijft hij over zijn definities en termen, voordat hij die inzet als bouwstenen voor zijn denkwerk. Je krijgt sterk het vermoeden dat je zijn gedachte pas dan kunt begrijpen, wanneer je het gehele bouwwerk overziet.

Ik kies een beroemde sculptuur uit zijn eigen tijd. Die zal ik nauwkeurig beschouwen. Maar ik zal het ook toetsen aan zijn geschrift. Die sculptuur zal dus heel lang bij ons blijven. Ik vul het af en toe aan met andere sculpturen. Het zou wel eens zo kunnen zijn dat die aanpak vanzelf de vragen aan het licht brengt, die mij bezighouden.
Op de website van Mandarte publiceer ik regelmatig een artikel over een tekst van Kant. Een tekstdeel waar ik moeite mee heb. Van die tekst vermeld ik het origineel en de vertaling die ik lees en vervolgens interpreteer. Ik baseer me op moderne boeken die gewoon te koop zijn, of te lezen in de openbare bibliotheek. Ik lees Kant voorlopig uitsluitend in vertaling, in het Nederlands. Ik begin met de KRITIEK VAN DE ZUIVERE REDE, maar zal uitstapjes maken naar de PROLEGOMENA, naar de OPMERKINGEN OVER HET GEVOEL VAN HET SCHONE EN VERHEVENE en wat zich verder voordoet.

(Afbeelding: Antonio Canova, Hebe 1800-1805, Marmer, h=161cm St Petersburg, Hermitage
eigen foto in de Hermitage van Amsterdam)


 

Tafelgesprekken

Regelmatig zullen we elkaar ontmoeten aan tafel. Hoe en waar stemmen we met elkaar af in de berichten op het forum.


Forum

Dit forum vindt u naast de artikelen op de website. Wanneer u zich eenmalig registreert op dat forum, plaatst u uw eigen teksten en reacties wanneer u wilt, in de daartoe ingerichte categorie. Het registreren is gratis en alleen bedoeld om grote golven spam, die de website kunnen verlammen, te vermijden. Als extra bescherming maakt u een inlognaam (synoniem) voor uzelf aan, zodat u nooit privé benadeeld kunt worden.
Op het forum bespreken we met elkaar de verrassingen van Immanuel Kant. De teksten van het forum gelden als voorbereiding voor het tafelgesprek.
Zoals altijd wanneer je iets begint, zal ook ik in de loop van dit project tegen ontwikkelingen aanlopen die aanpassingen in de techniek zullen vergen. Dus kan het soms even haperen. Maar het doel zal onverminderd blijven wat een beroemd adagium was van Immanuel Kant zelf: Verlichting!


Het laatste woord is aan Kant:

“Verlichting is het uittreden van de mens uit de onmondigheid die hij aan zichzelf te wijten heeft. Onmondigheid is het onvermogen zich van zijn verstand te bedienen zonder de leiding van de ander. Deze onmondigheid is de mens zelf schuldig, als de oorzaak ervan niet ligt in een gebrek aan verstand, maar in een gebrek aan besluitvaardigheid en moed om het eigen verstand te gebruiken zonder de leiding van een ander. Sapere aude! (Durf te weten!) Wees moedig om je van je eigen geest te bedienen! is daarom het motto van de Verlichting.”* **

* Kant, Immanuel (1784), Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? in „Berlinischen Monatsschrift, Dezember 1784“
** Immanuel Kant, Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung. Beginn des Traktats. (EA 1784). (Immanuel Kants vermischte Schriften; Hrsg.: Johann Heinrich Tieftrunk; Bd. 2. Halle 1799) Ref.

"Aufklärung ist der Ausgang des Menschen aus seiner selbst verschuldeten Unmündigkeit. Unmündigkeit ist das Unvermögen, sich seines Verstandes ohne Leitung eines andern zu bedienen. Selbst verschuldet ist diese Unmündigkeit, wenn die Ursache derselben nicht am Mangel des Verstandes, sondern der Entschließung und des Muthes liegt, sich seiner ohne Leitung eines andern zu bedienen. Sapere aude! Habe Muth, dich deines eigenen Verstandes zu bedienen! ist also der Wahlspruch der Aufklärung. Faulheit und Feigheit sind die Ursachen, warum ein so großer Theil der Menschen, nachdem sie die Natur längst von fremder Leitung frei gesprochen (naturaliter majorennes), dennoch gerne Zeitlebens unmündig bleiben; und warum es Anderen so leicht wird, sich zu deren Vormündern aufzuwerfen. Es ist so bequem, unmündig zu sein. Habe ich ein Buch, das für mich Verstand hat, einen Seelsorger, der für mich Gewissen hat, einen Arzt der für mich die Diät beurtheilt, u. s. w, so brauche ich mich ja nicht selbst zu bemühen."


KantWasIstAufklärung

 Volgende aflevering: Kant5: Motto en Voorwoord