Gerhard Richter

Zelfportret MoMA

Gerhard Richter, Zelfportret 1996
Olieverf op doek 61 x 46 cm
New York, MoMA

Gerhard Richter, (Dresden, 9 februari 1932) is een Duits kunstschilder. Hij heeft zijn hele leven, vanaf zijn vroegste jeugd geschilderd.

 

Jeugd

Hij groeide op in Reichenau, zo’n 120 kilometer oostelijk van Dresden, nadat Dresden door de geallieerden in 1944 werd plat gebombardeerd. In 1951 keerde hij terug naar Dresden om te studeren aan de kunstacademie terwijl de stad nog grotendeels in puin lag. In 1961 (29 jaar oud) vluchtte hij weg uit Dresden, waar hij zijn opleiding tot kunstschilder had gevolgd. Eenmaal aangekomen in het westen, vervolgde hij zijn opleiding aan de kunstacademie in Düsseldorf bij Friedrich Macketanz en Karl Otto Götz.

RICHTERgerhard CR087 AuntMarianne 001 700x638
Figuur 1 Gerhard Richter, Germany b.1932 / Aunt Marianne (87) 1965 / Oil on canvas / Collection: Yageo Foundation, Taiwan / © Gerhard Richter 2017

Vrijheid

Vrijheid wordt zo een belangrijk onderwerp voor zijn hele leven en carrière. Via een ingenieus plan en een schijnreis naar Moskou en Leningrad weet hij te ontsnappen naar het westen, waar hij eerst in Berlijn zijn koffers stalt, voordat hij zijn vrouw Ema ophaalt in Dresden. Richter beperkte zich nooit tot slechts één stijl of onderwerp. Hij was uitstekend geschoold in het Oostblok en kon zich daarom vrijelijk bezighouden met stillevens, portretten en landschappen.

RICHTERgerhard CR377 SeaScape1975 FroehlichCollection 001 700x464
Figuur 2 Gerhard Richter, Germany b.1932 / Seascape (377) 1975 / Oil on canvas / 200 x 300cm / Froehlich Collection, Stuttgart, Germany / © Gerhard Richter 2017

Fotografie

Foto’s zijn altijd de grote inspiratiebron voor Gerhard Richter. Een van de weinige dingen die hij meenam op zijn vlucht naar West-Europa was een familiealbum foto’s. Eeen aantal daarvan vormden later de basis voor schilderijen. Later begon hij systematisch foto’s te verzamelen, ook uit kranten en tijdschriften, en bracht die onder in albums die hij atlassen noemde.

RICHTERgerhard CR499 4 TwoCandles1982 001 700x554

 

Schoonheid

Een van Richters beroemde uitspraken luidt: “schoonheid is gevaarlijk”. Hij doelde daarmee op de manier waarop in het derde Rijk het begrip schoonheid werd gekoppeld aan een opvatting van rassen zuiverheid, die uitmondde in verschrikkelijk kwaad en geweld. Hij heeft ook gezegd: “schoonheid is het tegenovergestelde van vernietiging, van desintegratie en van vernieling.” Uiteindelijk vindt Richter schoonheid vooral in de natuur en hij vindt dat de zwart-wit schilderijen die hij maakte naar aanleiding van foto’s schoonheid bezitten.

GerhardRichter installationview 20171014 jruckli 049 700x462Figuur 3 Gerhard Richter, Germany b.1932 / Reader (804) 1994 / Oil on canvas / Collection: San Francisco Museum of Modern Art, USA. Purchase through the gifts of Mimi and Peter Haas and Helen and Charles Schwab, and the Accessions Committee Fund: Barbara and Ger

Werkelijkheid

Hoe verandert de fotografie onze kijk op de werkelijkheid? Deze vraag werd voorgelegd aan Richter en hij zei daarop:
‘Fotografie heeft bijna geen realiteit; het is bijna honderd procent beeld. En schilderen heeft altijd realiteit: je kunt de verf aanraken; het heeft aanwezigheid; maar het levert altijd een beeld op - of het nu goed of slecht is. … Ik heb ooit een paar kleine foto's gemaakt en vervolgens met verf ingesmeerd. Dat loste het probleem gedeeltelijk op en het is echt goed - beter dan alles wat ik ooit over dit onderwerp zou kunnen zeggen '.
RICHTERgerhard Reader 700x492(Dank aan de Queensland Art Gallery, Australië)

Niet-figuratief

Richter spreekt liever niet van abstract maar over niet-figuratieve kunst. “Het gaat er om een kunstwerk te schilderen dat van binnen, in zichzelf, klopt. Het was ook een bevrijding tegenover de constructivisten die alles op een bepaalde manier wilden afbeelden. Het gaat ook om de verrassing die zich voordoet bij schilderijen die je nog nooit gezien hebt.”
Inmiddels maakt het niet-figuratieve werk ongeveer tweederde uit van het oeuvre van Richter. Kasper König zegt daarover in de catalogus van het grote retrospectief in Keulen: “
“tegelijk documenteren ze een onderliggende herorientering, die Richter maakt van de figuratieve weergave naar de schilderkunstige geboorte. Daarbij gaat de kunstenaar niet meer uit van een motief dat hij heeft gevonden, maar werkt zich door een ontstaansproces van een onbekend beeld heen. Dat gebeurt door een stapsgewijze en in lagen opgebouwd verf opbrengen, waar in de verflagen over elkaar heen liggen oplossen en zich weer opnieuw samenvoegen.”
Richter abstraktes bild St AndrewFiguur 4 Gerhard Richter, Abstraktes Bild, St. Andrew (653-2) 1988 200x260 cm.

De documentaire GERHARD RICHTER PAINTING concentreert zich voornamelijk op deze niet-figuratieve werken.
Voor de trailer klikt u op deze link.

Als u zich echt wilt verdiepen in de honderden werken van Richter gaat u naar https://www.gerhard-richter.com

 Richter48Portretten 700x221