Cursus Kijken is een Feest

Aanloopje 6: Kunstwerken wekken gevoel

Het is mogelijk dat een kunstwerk je sterk beroert. Volgens de Britse filosoof John Armstrong komt dat doordat het kunstwerk een model is, voor iets wat er niet is. En hij vervolgt: “Gevoel zonder voorwerp is als een verliefde zonder geliefde: gevoelens hebben dingen nodig!”

In de loop van het zoeken naar de betekenis(sen) van een kunstwerk kom je hoe dan ook in aanraking met gevoel. Het begrip ‘schoonheid’ is in feite al eeuwenlang het samenvattende begrip, waaronder allerlei vormen van gevoel worden begrepen. Uit Armstrongs voorbeelden van beschrijving van kunstwerken spreekt echt plezier in het kijken, en het laten spreken van details. In zijn boek met de veelzeggende titel The secret power of beauty onderzoekt hij hoe schoonheid in vele gevallen de klok is die luidt om ons naar het voorwerp te leiden. Armstrong’ s belangrijkste motief is dat met liefde kijken naar kunst belangrijker is dan kennis over het voorwerp, om de werkelijke betekenis te ontdekken.

daphnis2Deze theorie vul ik graag aan met de woorden van Carl Rogers’ leerling Eugene Gendlin, die zei: “het lichaam heeft er weet van”. Daarmee doelt hij op de lichamelijke ervaring die wij allemaal kennen, als zich iets opwindends voordoet, iets angstwekkends of iets dat ons overrompelt. Wij spreken van ‘vlinders in mijn buik’ als wij net zo door de liefde worden gegrepen als Chloe voor Daphnis overkwam. ‘Vlinders’ is de benoeming van het werkelijk bestaande lichamelijke gevoel in het gebied tussen kin en onderbuik, waar feitelijk veel emoties huizen. Gendlin probeert ons te helpen ons gevoel te leren onderkennen door een speciale manier van aandacht geven, luisteren en stil zijn, waardoor vóór-woordelijke, onheldere lijfsensaties aan het woord (toe) kunnen komen en zich verstaanbaar maken. Zijn techniek behandelden we in speciale masterclasses ‘focusing’, waar de lichamelijke kracht bleek van het gevoel, dat een kunstwerk kan oproepen.