Cursus ‘Kijken is een feest’

Aanloopje les 3: Je kijkt in je eigen Stijl

LurraG220 1

Eduardo Chillida (1924-2002)
Lurra G 220,1991
onderzijde gesigneerd
terracotta
22 x 20,2 x 17,5 cm.

Het is een bijna vierkant blok klei, met alle randen en hoeken afgerond. Alleen de bodem heeft nog iets van een mathematische, rechthoekige basis. Het is niet groot, maar voelt al buitengewoon massief aan, nog voor je het in je handen kunt nemen. Het is buitengewoon goed beschermd, prachtig geconserveerd en onaanraakbaar, met een verwachte prijs van ergens tussen de 100 en 150 duizend dollar. Het is ‘ biscuit’ gebakken en daarom terracotta.

LurraG220 2De bodem is het kleinst.  Christies maakt in zijn beschrijving geen verschil tussen onder-en bovenkant omdat het verschil gering is. Maar duidelijk te zien is dat de vorm vanaf zijn basis naar boven toe iets uitgroeit. Die sensatie is belangrijk. Het is het tegenovergestelde van inzakken. Het uitgroeien geeft het ding zijn vitaliteit: het is niet, maar het groeit, het leeft.

Dit groeien heeft tot gevolg dat de vorm naar boven toe zachter wordt, afgerond en een weinig uitstulpend. Als het rijzen van een brood. Hoewel klei niet rijst in de oven maar juist krimpt, is dit blok gerezen, eerst recht omhoog, en daarna, boven de randen van de vorm, naar buiten. Je voelt nu hoe de handen van de beeldhouwer de vorm voorzichtig maar beslist omhoog hebben gedrukt, een nagebootst rijzen, met aandacht voor alle vier zijden. Elke zijde mocht zijn eigenheid behouden: het vormen was niet gericht op symmetrie maar op een logisch dragen van het bovenvlak.

Het bovenvlak is een onregelmatige, geronde rechthoek, als een gewelf gedragen door de vier zijden. Er is een neerwaartse kracht die de vier zijden bovenin naar buiten doet wijken, zonder dat zij het begeven. Het hele blok zindert van spanning, van elkaar stimulerende en begrenzende krachten. De belangrijkste richting is ongetwijfeld omhoog, bedwongen door een neerdrukkende en naar buiten wijkende beweging, begrensd door de uiterste rekbaarheid van het materiaal. Deze ingetoomde spanning is een vorm van erotiek.

LurraG220 3Het is dus nadrukkelijk niet organisch. Die term zou geen recht doen aan de buitengewone gevoeligheid waarmee deze vorm is opgestuwd. Organisch is een groeikracht van binnen uit, niet een scheppen als het beleven van het inwendige, van buiten de schil. Deze vorm is misschien massief, maar hij omsluit een innerlijk, als het inwendige van een grot waar geen daglicht gloort.

De vorm is nog niet gereed. Er zijn kerven zichtbaar in het oppervlak. Evenwijdige krassen, door hun onderlinge afstand singels, die de buitenwanden van de grot beteugelen. Daarmee is het woord grot afgedaan, het blok wordt nu een tempel, onder architectuur vervaardigd en bijeengehouden door het materiaal waaruit het is opgebouwd. Het kerven brengt de riemen in de huid van het gebouw, ja zelfs, op sommige plaatsen zijn de krassen zo diep, dat de banden uit het gebouw tevoorschijn lijken te komen. De meeste liggen over het bovenvlak heen in opwaartse richting, een enkele ligt horizontaal door het midden van de zijden.LurraG220 1 150

De singels ontstaan uit de wanden van het blok, worden van krassen tot opliggende banden en gaan vanzelf  weer op in het oppervlak. Nu eens snijden zij in het vlees van de vorm, dan weer worden zij door

het vlees van de vorm naar buiten gedwongen. De wanden worden singels, de singels worden wand. Er ontstaat een tempel met zachte muren, stevig bijeengehouden door en in zichzelf. De breedte van de banden ten opzichte van het totale vlak wijst op menselijke afkomst: er lijkt een grot maar er is een tempel opgericht die zichzelf in stand houdt, vanuit zijn eigen wezen.

Wij zullen nog vaak over Eduardo Chillida spreken, te beginnen in deze derde bijeenkomst.

(Als u op de afbeeldingen hierboven klikt, ziet u een vergroting; alle foto's Christie's )